Реҷаи маъмулии ҳисобкунак

Ба дигарон равон намоед

Дар мавзӯи гузашта оид ба вазифаҳо ва имкониятҳои «Ҳисобкунак» дар реҷаи маъмулии корбарӣ каме маълумот пайдо карда будем. Маълум гашт, ки ҳангоми омодаи кор будани «Ҳисобкунак» онро аз дилхоҳ реҷаи корӣ ба реҷаи «Маъмулӣ» бо пахши тугмаи = -и равзана ё пахши якҷояи тугмаҳои «Alt+l»-n сафҳакалид гузаронидан мумкин будааст.

Умуман, реҷаи маъмулӣ — реҷаи одитарини корбарӣ бо ҳисобкунак ба ҳисоб меравад. Дар ин реҷа ва реҷаҳои дигар низ, равзанаи «Ҳисобкунак» ба ду қисм — қисми содиротии натиҷаҳо (нимаи якум) ва қисми воридотии иттилооти ададӣ, аломати амалҳо ва функсияҳо (нимаи дуюм) тақсим мешавад.

Реҷаи мазкур махсусан барои иҷрои амалҳои арифметикии ҷамь (+), тарҳ (-), зарб (*) ва тақсим (/) бисёр созгор аст. Ҳар чор аломати амалҳои арифметикӣ ва инчушш аломати баробарӣ (=) дар тарафи рости қисми воридотӣ (нимаи дуюм)-и равзана, ки онро майдони рақамии равзанаи «Ҳисобкунак» низ мегӯянд, ҷой дода шудаанд. Дар қисмати болоии нимаи дуюми равзана афзорҳои ҳисобкунии қимати функсияҳо — ёфтани фоизи адади додашуда (%), ҳисобкунии решаи квадратӣ аз адади додашуда (V),

ҳисобкунии квадрати адади додашуда (х2) ва қисобкунии

қимати бузургии чаппаи адади додашуда (1/х) оварда шудаанд.

Ҳангоми аз дилхоҳ реҷаи дигар ба реҷаи маъмулӣ гузапгган, ҳисоббарориҳои ҷории ҳисобкунак ҳазф

мегарданд. Аммо, иттилооти журнали ҳисоббарориҳо ва ададҳое, ки бо ёрии тугмаҳои идории хотира нигоҳ дошга шудаанд, боқӣ мемонанд.

Ҳисоббарориҳоро бо пахш намудани тугмаҳои зарурии «Ҳисобкунак» ё тугмаҳои мувофики сафҳакалид анҷом додан мумкин аст. Дар мавриди фаъол будани тугмаи «Num Lock», ададҳо ва аломатҳои амалҳои арифметикиро бо ёрии блоки

тугмаҳои рақамии сафҳакалид низ дохил намудан имконпазир мебошад.

Ҳисобкунак дар реҷаи маъмулӣ дорои абзоре мебошад, ки онҳо дохилкунии ададҳо, иҷрои амалҳои арифметикӣ ва қисобкунии қимати баъзе функсияҳоро таъмин менамоянд.

Афзорҳои рақамии он барои воридкунии қимати рақамҳои 0,1,2, 3,

  • 5, 6, 7, 8, 9 пешбинӣ шудаанд. Маъмулан афзорҳои рақамии қисобкунак дар намуди мураббаи 3×3 ҷойгир шуда, рақами 1 дар тарафи чапи қисми поёни мураббаъ, рақами 9 дар тарафи рости қисми болои он ва рақами 0 дар поёни рақами 2, дар алоҳидагӣ, ҷой дода мешаванд.

Афзори вергул «,» дар поёни рақами 3 ҷойгир шуда, барои ҷудокунии қисмҳои бутун ва касрии ададҳои дахӣ хизмат мерасонад. Афзорҳои амалҳои арифметикии «+» (ҷамъ), «-» (тарҳ), «х» (зарб), «-» (тақсим) ва аломати «=» (баробарӣ) дар тарафи рости мураббаи рақамӣ ҷой дода шудаанд. Абзори амалҳои арифметикӣ барои дохилкунии амалҳои арифметикӣ ва афзори баробарӣ барои иҷрои занҷири ҳисоббарориҳои арифметикӣ хизмат мерасонанд. Афзори «С» барои тозакунии қиматҳои ворқдкардашуда (ба сифр табдил додани қиматҳо) ё лағви иҷрои амалҳо хизмат мерасонад.

Илова ба абзори ҳатмии зикршуда, тавре қайд кардем, ҳисобкунак дар реҷаи маъмулӣ дорои як қатор афзорҳо барои ҳисобкунии қимати баъзе функсияҳо, ивазкунии регистрҳои хотира ва идоракунии тартиби ҳисоббарориҳо мебошад. Пахши тугмаҳои ин афзорҳо ба иҷрои амалҳои нишондодашуда ё хдсобкунии қимати функсияҳои мувофиқ, барои қимати адади мушаххас, меорад.

Хотираи ҳисобкунак аз маҷмӯи регистрҳо иборат буда, дар ҳар кадоми онҳо танҳо қимати як адад нигоҳ дошта мешавад. Ҳисобкунак, инчунин, ақаллан дорои ду регистри амалиётӣ мебошад, ки дар онҳо дар ҳар лаҳзаи ҷорӣ додаҳои коркардшаванда нигоҳ дошта мешаванд. Маъмулан регистри якуми амалиётиро, ки дарунмояи он дар соҳаи қиматҳо (дисплей) намудор мегардад, ба воситаи «X» ва регистри дуюми амалиётиро, ки дар он қимати операнди қаблан дохилкардашуда нигоҳ дошта шудааст, ба воситаи «Y» ишора мекунанд.

Эзоҳ: Операнд гуфта, бузургиеро меноманд, ки он аз пеш ё аз паси аломати амал ҷойгир шудааст. Масалан, дар ифодаи «а+b» бо ёрии бузургҳои «а» ва «Ъ» — операндҳо ва «+» — аломати амали ҷамъ ишорат карда шудаанд.

Ба ғайр аз ин, дар ҳисобкунак як ё зиёда регистри дастурии хотира мавҷуд аст, ки он (онҳо) барои нигахдории қимати доимӣ (константа)-ҳо ё натиҷаҳои мобайнӣ хизмат мерасонад. Дар ҳисобкунаки маъмулии якрегистра тугмаҳои идоракунии ин регистр чунин ишораҳо ва вазифаҳо доранд:

МС MR М-н М- MS М’

  • МС — барои тоза намудани хотира (ба сифр табдил додани қимати он).
  • MR — барои аз регистри хотира дастрас намудани (нусхагирии) адади мавҷуда ва ба регистри амалиётии «X» (дисплей) гузоштани он.
  • М+ — барои ба қимати ҷории регистри хотира илова намудани қимати регистри амалиётии «X» (дисплей) ва аз нав нигоҳ доштани натиҷа ба регистри хотира. Қимати регистри амалиётии «X» (дисплей), дар ин маврид, бетағйир мемонад.
  • М- — айнан ба мисли М+ иҷро гардида, танҳо ба регистри хотира қимати регистри амалиётии «X» на илова, балки аз он кам карда мешавад.
  • MS — барои нигахдории адади нав дар хотира.
  • М’” — барои аз регистри амалиётии «X» (дисплей) дастрас намудан ва ба регистри хотира гузоштани (нигоҳ доштани) қимати ҷорӣ ва инчунин инъикос намудани рӯйхати қиматҳои мавҷудаи хотира.

Маптиқҳои амалиётӣ. Вобаста ба реҷаи корбурди ҳисобкунак, дар он яке аз се гунаи мантиқи амалиётгузаронӣ, яъне тартиби иҷрои амалҳои арифметикӣ, татбиқ карда мешавад: мантиқи арифметикӣ, мантиқи алгебравӣ ва

мантиқи хйсоббарории чаппаи лахдстонӣ. Дар мантиқҳои арифметикӣ ва алгебравӣ аломати амал дар байни операндҳо, дар мантиқи ҳисоббарории чаппа бошад, пас аз операндҳо ҷойгир карда мешавад. Х,исобкунак дар реҷаи корбурди маъмулӣ аз рӯйи мантиқи арифметикӣ кор мекунад.

Дар мантици арифметикӣ ҳангоми иҷрои амалҳои арифметикӣ мафҳумҳои авлавият (бартарият) ва қавс ба инобат гирифта намешаванд. Барои иҷрои амали намуди

«а*Ь», ки бо ёрии «*» яке аз аломатҳои амалҳои «+», «-», «х», «-» ишора гардидааст, истифодабарандаи компютер бояд аввал қимати операнди якум — «а», баъд аломати амали зарурӣ — «*», пас аз он қимати операнди дуюм — «Ь»-ро дохил намуда, дар охир бояд тугмаи «=»-ро пахш кунад. Дар натиҷа, бо операндҳои «а» ва «Ь» амали «*» иҷро гардида, натиҷаи хдсобкунӣ дар соҳаи қиматҳо (дисплей) инъикос карда мешавад.

Агар дар аснои воридкунӣ истифодабаранда ба ҷойи аломати баробарӣ «=» аз нав ягон аломати амали арифметикӣ «*»-ро пахш кунад, он гоҳ дар ин маврид низ натиҷаи ҳисобкунӣ дар дисплеӣ инъикос мегардад, вале акнун натиҷаи ҳосилшуда ба сифати операнди якуми амали навбатӣ қабул карда мешавад.

Масалан, барои ҳисобкунии қимати ифодаи «20-4+18» истифодабаранда бояд пай дар пай тугмаҳои «2», «0», «х», «4», «+», «1», «8» ва «=»-ро пахш намояд. Дар ин маврид, пас аз пахши тугмаи «+» амали «20-4» (операнди якум адади «20», операнди дуюм адади «4» ва аломати амал «х») иҷро гардида, дар соҳаи қиматҳо (дисплей)-и ҳисобкунак натиҷаи ҳисоббарорӣ — «80» намудор мегардад. Акнун, адади «80» ба сифати операнди якуми амали навбатии «+» қабул (операнди дуюм адади «18» аст) карда шуда, пас аз пахши тугмаҳои «+», «1», «8» ва «=» дар соҳаи қиматҳои хдсобкунак (дисплей) натиҷаи ниҳоӣ — адади «98» пайдо мегардад.

Азбаски дар мантиқи арифметикӣ авлавияти тартиби иҷрои амалҳо ба инобат гирифта намешавад, бинобар он, масалан, ҳангоми ҳисобкунии қимати ифодаи «18+20-4» натиҷаи нодуруст ҳосил мегардад. Дар ин маврид, тибқи мантиқи арифметикӣ, аввал адади «18» бо адади «20» ҷамъ карда шуда, натиҷаи сумма ба адади «4» зарб карда мешавад, ки дар натиҷа адади «152» ҳосил мегардад. Аммо, тавре маълум аст, бояд натиҷаи ҳисоббарорӣ ба адади «98» баробар мешуд. Аз ин рӯ, дар ин гуна мавридҳо истифодабаранда бояд авлавияти тартиби иҷрои амалҳои арифметикиро ба ҳисоб гирифта, дар ифодаи мазкур тартиби иҷрои амалҳои ҷамъ ва зарбро тағйир диҳад. Яъне, ӯ бояд

аввал иҷрои амали зарби «20-4» ва баъд «80+18»-ро таъмин намояд.

Ҳамин тариқ, мантиқи арифметикӣ дар татбиқ нисбатан сода буда, барои дилхоҳ ҳисоббарорӣ мавҷудияти танҳо ду регистри амалиётиро барои ду операнди охирони ифодаи додашуда талаб менамояд ва танҳо натиҷаи амали охирони дохилкардашударо дар хотираи ҳисобкунак нигоҳ медорад. Мантиқи мазкур махсусан барои ҳисоббарориҳои одӣ, ҳисоббарориҳое, ки барои онҳо истифодабаранда пешакӣ пайдарпайии иҷрои амалҳоро ба нақша намегирад ва барои ӯ танҳо иҷрои амали ҷорӣ ва натиҷаи он муҳим аст, бисёр созгор мебошад. Аммо, ин мантиқ ба қоқдаҳои умумии математикӣ пурра ҷавобгӯ набуда, ҳисоббарориҳоро аз рӯйи формулаҳои мураккаб бисёр мушкил мегардонад.

Ҳисобкунии қимати функсияҳои одӣ бо дилхоҳ мантиқи ҳисоббарорӣ чунин ба роҳ монда шудааст: якум —

дохилкунии (ё ҳисобкунии) қимати аргументи функсия, дуюм — пахш намудани тугмаи функсияи зарурӣ. Масалан, барои ҳисобкунии қимати функсияи х2 аввал қимати ададии аргумент — х-ро дохил намуда, баъд тугмаи функсияи х2-ро пахш намудан лозим аст.

Саволҳо:

  1. Ҳисобкунакро чӣ тавр ба реҷаи маъмулии корбарӣ гузаронидан мумкин аст?
  2. Дар реҷаи маъмулӣ бо «Ҳисобкунак» кадом намудҳои ҳисоббарориҳоро анҷом додан мумкин аст?
  3. Операнд чист?
  4. Оё шумо вазифаҳои афзорҳои идоракунии регистри хотираро медонед? Тавзеҳ диҳед.
  5. Мантиқи арифметикии амалиётгузарониро чӣ гуна шарҳ дода метавонед?

Супоришҳо:

  1. Барномаи «Ҳисобкунак»-ро барои реҷаи маъмулии корбарӣ омода созед ва бо афзорҳои ҳисоббарории он шинос шавед.
  2. Дар ҳисобкунак иҷро кунед: 10+40, 55+15, 10×3, 100/5.
  3. Амалҳои 1×11, 11×11, 111×111, 1111×1111, 11111×11111- ро иҷро намуда, қонуниятҳои ҷавобҳоро муайян кунед.

Ифодаҳои 1×9+2, 12×9+3, 123×9+4, 1234х9+5-ро ҳисоб карда, занҷири мисолҳоро мустақилона пурра намоед.

Маводҳои ҳамсон