Густариши радиомавҷҳо. Радиопармосиш

Дар cypamu барои радиоалоқа истифода кардани мавҷҳои электромагнитӣ ҳам манбаъ ва ҳам дастгоҳи қабули мавҷҳоро аксаран дар наздикиҳои сатҳи Замин ҷой медиҳанд. Шакл ва xoсиятҳои физикии Замин ва инчунин ҳолати атмосфера ҷараёни паҳн шудани радиомавҷҳоро caxm халалдор карда метавонад. Хусусан қабатҳои ион-ион шудаи гази соҳаҳои болоии атмосфера, ки аз сатҳи Замин дар баландии 100-300 км воқеанд, ба густариши радиомавҷҳо асари зиёд дошта метавонанд. Ин қабатҳоро ионосфера мегӯянд. Сабабгори ион-ион (ионизатсия) шудани ҳавои қабатҳои болоии тамосфера тобиши электромагнитии Офтоб ва сели зарраҳои барқаманди хуршедӣ мебошад.

Муфассал

Тақвим

            Системаи ҳисоби фосилаҳои дарозмуддати вақтро тақвим меноманд. Дар таърихи инсоният тақвимҳои бисёр гуногун сохта ва истифода шудааст, ки онҳоро ба се шакл ҷудо намудан мумкин аст: шамсӣ, қамарӣ ва қамарӣ-шамсӣ. Асоси тақвими шамсиро давомнокии соли тропикӣ, асоси тақвими қамариро давомнокии моҳи синодӣ мебозад. Тақвими қамарӣ-шамсӣ бошад ба ҳар ду давомнокиҳои вақт асоснок шудааст.

Муфассал

Гармигузаронӣ

Гармигузаронӣ на танҳо аз як ҷисм ба ҷисми дигар, балки дар байни қисмҳои гуногуни ҳамон як ҷисм ҳам ба амал омада метавонад. Масалан, агар як нӯги милаи пӯлодинро дар оташ тафсонем, он гоҳ нӯги дигари он, ки дар дастамон аст, тафсида дастро месӯзонад. Аз як ҷисм ба ҷисми дигар ё аз як қисми ҷисм ба қисми дигари он гузаштани гармиро гармигузаронӣ меноманд. Гармигузаронӣ ҳамеша аз ҷисмҳои ҳарораташон баланд ба ҷисмҳои ҳарораташон паст ба амал меояд. Вақте ки ҳарорати ҷисмҳо баробар мешавад, гармигузаронӣ қатъ мегардад ва мувозинати гармӣ ба амал меояд.

Муфассал

Ҳаракати молекулаҳо ва ҳарорати ҷисм

Дар параграфи 2.3 доир ба ҳаракати молекулаҳо шинос гардида будем. Акнун дида мебароем, ки ҳаракати молекулаҳо аз кадом омилҳо вобастагӣ дорад.Дар оламе, ки моро иҳота кардааст ҳодисаҳои гуногуни физикӣ ба амал меоянд ва онҳо ба гармшавӣ ва хунукшавии ҷисмҳо алоқаманданд.

Муфассал

Ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавӣ

Ҳангоми ба сатҳи ҷисмҳои сахт расидани моеъҳо ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Ин ҳодисаҳо ба таъсири мутақобили молекулаи моеъ ва ҷисми сахт алоқаманд мебошанд. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои худи моеъ калон бошад, дар ин ҳолат моеъ сатҳи худро зиёд намуда дар сатҳи ҷисми сахт паҳн мешавад. Дар ин вақт мегӯянд, ки моеъ ҷисми сахтро тар мекунад. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ хурд бошад, моеъ кӯшиш…

Муфассал

Нуҷум дар замони қадим

Нуҷум яке аз аввалин илҳои табиатшиносӣ буда, вобаста ба талаботи амалии инсон, дар асоси мушоҳидаи ситораҳо, ивазшавии шабу рузҳо ва фаслҳои сол пайдо шудааст. Таърихи илм доир ба ин соҳа маълумотҳои зиёдеро дорад. Давлатҳои Ғарби Қадим (Бобулистон, Искандария, Афина, Рим), Шарқи Қадим (Миср, Ҳиндустон, Осиёи Миёна) ва Чин дар замони худ марказҳои асосии нуҷумшиносӣ ҳисобида мешуданд.

Муфассал

Муқаддимаи астрономия

Илми нуҷум (ситорашиносӣ) яке аз қадимтарин илмҳои табиатшиносӣ буда, нишонаҳои таҳқиқотии он дар сарзамини Шарқи бостон — Миср, Бобулистон, Эрон, Осиёи Марказӣ, Чин ва Ҳиндустон ошкор гардидааст. То имруз дар мактабҳои ҷумҳурӣ илми нуҷум бо номи астрономия таълим дода мешуд. Астрономия аз ду калимаи юнонӣ — astron — ситора ва nomos — қонун мазмун гирифта, ҳаракат, сохт, қонунҳои пайдоиш ва инкишофи ҷирмҳои осмонӣ ва системаи онҳоро меомӯзад.

Муфассал

Гарминақлкунӣ дар табиат ва техника

Ҳарорати қабати поёнии ҳаво ва сатҳи болоии хок барои инкишофи растаниҳо аҳамияти калон дорад. Ҳарорати қабати ҳавои ба сатҳи Замин наздик буда ва қабатҳои болоии хок бефосила тағйир ёфта меистад. Рӯзона хок бештар гармӣ фурӯ бурда гарм мешавад. Мавҷудияти наботот ба гарм ва хунук шудани хок таъсир мерасонад. Чунончи, аз нури Офтоб майдони шудгоршуда назар ба майдони растанидор бештар гарм мешавад. Шабона ин майдон нисбат ба майдони растанидор тезтар хунук мешавад.

Муфассал

Ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавӣ

Ҳангоми ба сатҳи ҷисмҳои сахт расидани моеъҳо ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Ин ҳодисаҳо ба таъсири мутақобили молекулаи моеъ ва ҷисми сахт алоқаманд мебошанд. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои худи моеъ калон бошад, дар ин ҳолат моеъ сатҳи худро зиёд намуда дар сатҳи ҷисми сахт паҳн мешавад. Дар ин вақт мегӯянд, ки моеъ ҷисми сахтро тар мекунад. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ хурд бошад, моеъ кӯшиш…

Муфассал