Ҳисоби масса (ҷирм) ва ҳаҷм аз руйи зичӣ

Дар сурати маълум будани ҳачми ҷисм ва зичии моддае, ки ҷисм аз он “сохта шудааст”, массаи ҷисмро бе тарозу (барнокашида) ҳам муайян кардан мумкин аст. Мисол, мо метавонем массаи тахтачаеро бо роҳи ҳисобукитоб ёбем, ки он аз чӯби булут ба андозаҳои 25х20х2 (бо см) бурида шудааст. Барои ин аввал ҳачми тахтачаро меёбем:

Муфассал

Санҷиши масоҳат

Сатҳ гуфта рӯяи берунини ҷисмро мефаҳманд. Чунончи, сатҳи об ҳамон рӯйи об мебошад, ки дар сарҳадди об ва ҳавои болои он воқеъ гаштааст; сатҳи дасти шумо рӯрӯйи пӯсти даст аст ва ғ. Сатҳ дарозӣ ва паҳноӣ дорад, аммо жарфӣ (чуқурӣ) надорад, яъне дучена аст. Масоҳат бузургиест, ки дараҷаи фарохии сатҳи ҷисмро ифода мекунад ва ба ҳосили зарби дарозӣ ва паҳноӣ (барои масоҳати росткунҷа) баробар аст:

Муфассал

Масълаҳои №235-243 (Лукашик)

Барои ҳалли ин масъалаҳо аз ҷадвлҳои дар охир овардашуда истифода намоед. 235. Детали пӯлодини мошин массаи 780 г дорад. Ҳаҷми онро ёбед. 236. Зарфе пури бензин аст. Массаи бензин 35 кг мебошад. Ғунҷоиши зарфро ёбед. 237. Массаи зарфи пурбензин 2 кг асту массаи худи зарф 600 г. Ғунҷоиши зарфро муайян кунед.

Муфассал

Ёфти дарозии хатти истиво (хатти экватор)

Илми нуҷум дар даврони қадим дар Мисру Ҳинду Чин ва Юнон ба қуллаҳои (барои он давра) хеле баланди инкишоф расида будааст. Он замон мушоҳидони Осмон ба дарки бисёр асрори ниҳони табиати саркаш комёб гардида тавонистаанд. Аз ҷумла, онҳо ҳанӯз 23-24 аср пеш аз замони мо фаҳмида будаанд, ки Замин шакли куравӣ дорад. Олими юнонинажоди мисрӣ Еротус (276-194 то м.) андозаи Заминро бо тарзи барои он давра хеле дақиқ муайян кардааст.

Муфассал

Санҷиши дарозиҳо ва масофаҳо

Шумо акнун медонед, ки санҷиши дарозиҳо (ва) ё масофаҳо назар ба ҳама санҷишҳои дигар бештар зарур меояд. Барои тавсиф додани бузургиҳои физикии алоқаманд бо дарозиҳо пеш аз ҳама лозим аст, ки дарозиро, чунон ки мегӯянд, ҳисобпазир гардонем, то ки имкони ба воситаи ададҳо ифода кардани бузургиҳои физикӣ фароҳам ояд. Аз ин рӯ, аввал д.б. воҳиди дарозӣ ва намунаи он сухан меронем. Донишмандони фаронсавӣ ҳанӯз 1 авг. 1793, чунон ки дар §1.8 гуфтем, Манзумаи метрии паймонаҳо ном манзумаи воҳидҳоеро ба кор бурда буданд, ки аз ду воҳиди асосӣ (дурусттараш: воҳиди бунёнӣ)…

Муфассал

Хатоҳои мутлақ ва нисбӣ

Амали баҳодод кардани хатоҳое, ки гоҳи санҷидани бузургиҳои физикӣ пеш меояд, тақозо мекунад, ки шахси таҷрибакунанда ба дараҷаи кофӣ маҳорати андозагирӣ (чен) кардан дошта бошад. Имкони ба даст овардани натиҷаи хубтарин, яъне имкони бо хатои камтарин ҳосил кардани натиҷаи санҷиш ба сифати асбоби санҷиш низ бастагӣ дорад.

Муфассал

Хатои санҷиши бузургиҳои физикӣ

Санҷишҳои физикӣ ба воситаи асбобҳои гуногун — хаткашак, навори дарозисанҷӣ, тарозу, соат, ҳароратсанҷ ва ғ. анҷом дода мешаванд. Аммо санҷишро беғалат анҷом додан илоҷ надорад. Ин бесабаб нест, зеро ҳама гуна асбоб, бо вуҷуде ки бо камоли ҳунармандӣ ва дақиқкорӣ сохта шуда бошад, ба дараҷаи мутлақ дақиқ буда наметавонад. Дурустии натиҷаи санҷиш ба омилҳои гуногун вобаста аст: носаҳеҳ будани миқёс (шкала)-и асбоби санҷиш, тағйирпазир будани бузургии ченшаванда, нодуруст сабт кардани натиҷаҳо, бедиққатӣ кардани шахси таҷрибакунанда ва ғ.

Муфассал

Сабти натиҷаҳои санҷиш.Воҳидҳои каратӣ ва ҳиссавоҳидҳо

Дар амалияи ҳисобукитоб ва ҷамъбаст кардани натиҷаи санҷишҳо ва сабт гардонидани онҳо гоҳо лозим меояд, ки бо ададҳои хеле хурду бисёр бузург сарукор бигирем. Шумо медонед, ки барои бо ягон тарзи дигар ифода карда­ни адади 10 ҳоҷате нест, зеро ин сабт худ сода аст. Лек ададҳои 100 ва 1000-ро ба шакли 102 (яъне даҳ ба тавони ду ё худ даҳ бо дараҷаи ду) ва 103 (даҳ ба тавони се) навиштан мумкин аст.

Муфассал

Санҷиши бузургиҳои физикӣ

Шумо агар ба якдигар чизе гуфтанӣ шавед, вожаҳои хурду бузург, кӯтоҳу дароз, пасту баланд, гарму сард, сабуку вазнин ва м.ин.-ро даҳҳо бор бар забон меоред. Ч-чи, мегӯед: Дина ман як моҳӣ гирифтам, АНА ҲАМИН ҚАДАР КАЛОН БУД, Падарам аз бозор як тарбуз оварданд, ҲАМИН ҚАДАР КАЛОН БУД, ки ман онро бардошта натавонистам

Муфассал