Санҷиши бузургиҳои физикӣ

Шумо агар ба якдигар чизе гуфтанӣ шавед, вожаҳои хурду бузург, кӯтоҳу дароз, пасту баланд, гарму сард, сабуку вазнин ва м.ин.-ро даҳҳо бор бар забон меоред. Ч-чи, мегӯед: Дина ман як моҳӣ гирифтам, АНА ҲАМИН ҚАДАР КАЛОН БУД, Падарам аз бозор як тарбуз оварданд, ҲАМИН ҚАДАР КАЛОН БУД, ки ман онро бардошта натавонистам

Муфассал

Бузургиҳои физики

Бузургии физикӣ ё худ камияти физикӣ гуфта он гуна тавсифоти ченшавандаи ҷисмҳо ё падидаҳоро мефаҳманд, ки онҳоро (дар ҷараёни санҷиш) ба таври миқдорӣ ифода кардан имконпазир аст. Дарозӣ, роҳ, вақт, масоҳат, суръат, ҳаҷм, қувва, фишор, кор, вазн, ҳарорат,…- ҳамаи инҳо бузургии физикианд. Шумо аз мушоҳидаҳои ҳаррӯза медонед, ки одами савори дучарха (велосипед) дар ҳамон як фосилаи вақт назар ба одами пиёда роҳи дарозтарро паймуда метавонад, мошини сабукрав дар ҳамон як муддати вақт назар ба дучархасавор масофаи боз ҳам зиёдтарро мепаймояд, зеро суръати зиёдтар дорад. Ин ҷо мафҳумҳои фосилаи вақт (муддати…

Муфассал

Назарияҳо ва қонунҳои физики

Дар ҷараёни омӯзиши хусусиятҳои ашё ва рӯйдодҳои гуногун ногузир пурсише ба миён меояд, ки чаро ин ё он ҳодиса маҳз он тавр рӯй медиҳад, ки мушоҳида шудааст? Таҷриба ба ин гуна пурсиш посух дода наметавонад. Ин навъ пурсиш дар заминаи маҷмӯъи нуктаҳои илмие шарҳ дода мешавад, ки онҳо дар натиҷаи ҷамъбаст кардани донишҳои алоқаманд бо ҳаракат ва ҳамтаъсироти ҷисмҳои муоинашаванда ба даст омада, назарияи физикӣ ном гирифтааст. Ҳар як назарияи физикӣ маҳсули таҳлили фарзияҳову таҷрибаҳо ва мулоҳизаҳое мебошад, ки аз замони ба миён омадани масъалаи муоинашаванда шакл гирифтааст.

Муфассал

Таҷриба меъёри ҳақиқат аст

Оре, таҷриба меъёри ҳақиқат аст. Чаро чунин гуфтаанд ва мо ҳам ба ин бовар дорему онро пайгирӣ мекунем? Меъёри ҳақиқат будани таҷриба аз он ҷост, ки натиҷаи таҷриба ба ҷойи анҷом додани он, ба майлу хоҳиши каси таҷрибакунанда ва одами машҳуру номашҳур будани ӯ бастагӣ надорад. Аммо дарёфти ҳақиқат аз рӯйи натиҷаи таҷриба малака мехоҳад, зеро роҳи пажӯҳиш, роҳи илм роҳи росту ҳамвор нест, норавшану номуъайян аст. Барои дар ин роҳ гом бардоштан аввал ба хубӣ донистан зарур аст, ки шумо чӣ масъаларо ҳал карданӣ ҳастед ва он ҳал ба…

Муфассал

Мушоҳида — мулоҳиза — таҷриба…

Ҳама гуна дониш, аз ҷумла дониши физикӣ дар натиҷаи мушоҳида ва таҷриба ба василаи мулоҳиза ба даст меояд. Мушоҳида кардан — яъне дидан, бо чашми худ дидан, муддати дурудароз дидан аст. Шумо ҳар рӯз даҳҳову садҳо чизро… (чӣ гӯем ин ҷо?)мебинед ё ин ки мушоҳида мекунед. Ҳарду гуфта дуруст аст. Агар ин ҷо каме фикр кунед ё, чӣ хеле ки мегӯянд, андак мулоҳиза ронед, мефаҳмед, ки дидан ва мушоҳида кардан ҳаммаъно ҳам ҳастанду фарқ ҳам мекунанд.

Муфассал

Ҷисм. Модда. Майдон. Ҳаюло (Материя)

Дар баёноти илмӣ, аз ҷумла дар баёнҳои физикӣ дар баробари калимаҳои маъмулӣ истилоҳҳо ном вожаҳое низ истеъмол мешаванд, ки бори маънавии муайян бар дӯш доранд. Фарҳангҳои физикии муосир даҳҳо ҳазор истилоҳро дар бар мегиранд — ҷисм, модда, кор, қувва, тавон, нерӯ, суръат, ҳаракат, шитоб ва ғ. Калимае, ки ба сифати истилоҳ пазируфта мешавад, бар хилофи вожаи муқаррарӣ бояд танҳо як маъниро ифода кунад, то ки хонанда гоҳи дар ин ё он матн дидани он ҳайрон намонад, ки ин калима ин ҷо ба чӣ маънӣ омада бошад. Чунончи, калимаи ҷисм, ки…

Муфассал

Физика бунёди табиатшиносӣ мебошад

Физика чист ва чиро меомӯзад? Ба ин пурсиш ҳар кас, вобаста ба ин ки физикаро чӣ андоза медонад, ҳар хел посух медиҳад. Баъзеҳо миёни физика ва техникаву технология (фанну фановарӣ) чандон фарқ дида наметавонанд, ҳол он ки илми физика бо олатҳову мошинҳо маҳдуд намешавад ва домани басе фарох дорад. Дар даврони қадим қисми бо табиат алоқаманди донишро физика меномиданд. Ин калимаро (дар лотинӣ ta physika) донишманди Юнони қадим Арасту (с.384-322 то милод) дар асоси вожаи юнонии physis, ки маънии табиъат дорад, ба майдони истеъмол овардааст. Ҳамин аст, ки гуфтаанд:

Муфассал

Табиъат ва инсон

Замину Осмон ва, умуман, ҳама мавҷудот — аз резтарин зарра то сангу хасу долу дарахт, Офтобу ситораҳову фазои фарогирандаи онҳо, аз хурдтарин ҷонзоди рӯйи Замин то наҳанги дарёӣ — ҳамаи инҳо дар маҷмӯъ ТАБИАТро ташкил медиҳанд. Худи одам низ як ҷузъи табиат аст. Калимаҳои Коинот, Кайҳон, дунё, гетӣ, олам низ гоҳо ба ҳамин маънӣ (ба маънои табиъат) корбаст мешаванд. Аммо дар гуфтугузори ҳаррӯза табиъат гуфта маъмулан қисми қобили мушоҳидаи олам ё ҳатто муҳити атрофро мефаҳманд.

Муфассал

Ҳодисаҳои физикӣ

Агар бо диққат ба олами атроф назар афканем, дар он мо ба тағйиротҳои гуногун дучор гардидани материяро мушоҳида менамоем. Масалан, ҳангоми гудозиши ях, ҷӯшиши об, сӯхтани ҳезум материя ба тағйиротҳо дучор мегардад. Ҳангоми аз ноқил гузаштани ҷараёни электрикӣ он гарм мешавад (мӯяки тафсони лампа) ва ғайраҳо.

Муфассал

Физика чиро меомӯзад

Хонандагони азиз! Шумо ба омӯзиши фанни нав – физика шурӯъ менамоед. Фанни физикаро то хатм намудани мактаб меомӯзед. Новобаста ба интихоби касбатон дар ҳаёти ҳамарӯзатон дониш аз ин  фан хеле зарур мебошад. Маҳз тавассути илми физика инсон бештар боақлу бохирад ва тафаккураш баланд мегардад, ӯ дар назди ҳодисаҳои фавқулоддаи табиат бе ёрӣ намонда, онҳоро меомӯзад, қонунҳои табиатро муқаррар мекунад ва онро ба манфиати худ истифода мебарад. Бо донистани илми физика кашидани лоиҳа, сохтани иншоотҳо, заводу фабрикаҳо, мошинҳою нерӯгоҳҳои электрикӣ имкон-пазир мегардад. Барои бунёди синамою ҳавопаймо, ҳама гуна техника, таҷҳизотҳои кайҳонӣ,…

Муфассал