Ҳаракати молекулаҳо ва ҳарорати ҷисм

Дар параграфи 2.3 доир ба ҳаракати молекулаҳо шинос гардида будем. Акнун дида мебароем, ки ҳаракати молекулаҳо аз кадом омилҳо вобастагӣ дорад.Дар оламе, ки моро иҳота кардааст ҳодисаҳои гуногуни физикӣ ба амал меоянд ва онҳо ба гармшавӣ ва хунукшавии ҷисмҳо алоқаманданд.

Муфассал

Ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавӣ

Ҳангоми ба сатҳи ҷисмҳои сахт расидани моеъҳо ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Ин ҳодисаҳо ба таъсири мутақобили молекулаи моеъ ва ҷисми сахт алоқаманд мебошанд. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои худи моеъ калон бошад, дар ин ҳолат моеъ сатҳи худро зиёд намуда дар сатҳи ҷисми сахт паҳн мешавад. Дар ин вақт мегӯянд, ки моеъ ҷисми сахтро тар мекунад. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ хурд бошад, моеъ кӯшиш…

Муфассал

Ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавӣ

Ҳангоми ба сатҳи ҷисмҳои сахт расидани моеъҳо ҳодисаҳои таршавӣ ва тарнашавиро аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Ин ҳодисаҳо ба таъсири мутақобили молекулаи моеъ ва ҷисми сахт алоқаманд мебошанд. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои худи моеъ калон бошад, дар ин ҳолат моеъ сатҳи худро зиёд намуда дар сатҳи ҷисми сахт паҳн мешавад. Дар ин вақт мегӯянд, ки моеъ ҷисми сахтро тар мекунад. Агар қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ ва молекулаҳои ҷисми сахт аз қувваи ҷозибаи байни молекулаҳои моеъ хурд бошад, моеъ кӯшиш…

Муфассал

Ба ҳамдигар ҷазб шудан ва аз якдигар тела хӯрдани молекулаҳо

Молекулаҳои модда ба ҳамдигар таъсир мерасонанд: онҳо дар масофаҳои муайян ба ҳамдигар ҷазб (кашида) шуда ё аз якдигар тела хӯрда метавонанд. Ин гуна додугирифти таъ­сир таъсироти мутақобил ё, мухтасаран, ҳамтаъсирот ном дорад. Ҳамтаъсироти молекулаҳо дар сурати ҳамчени андозаҳои хаттии онҳо будани масофаи байнашон зоҳир мегардад. Дар масофаҳои назар ба андозаи молекулаҳо зиёд ҳамтаъсироти молекулаҳо хеле суст аст.

Муфассал

Ҳарорат

Мафҳумҳои гармӣ, сардӣ, гармо, сармо, ҳарорати баланд, ҳарорати паст ва ғ. бисёр истеъмол мешаванд, зеро рӯйдодҳои алоқаманд бо ҳарорат хеле маъмуланд — гарм ё сард шудани ҳаво, ях бастан ё бухор шудани об, гудохта шудани филизот ва м.ин. Ин навъ падидаҳо падидаҳои ҳароратӣ (падидаҳои гармоӣ) ном гирифтаанд. Барои тавсиф додани ҳолати гармоии ҷисмҳо мафҳумҳои ҳаҷм, фишор, ҳарорат ва м.ин. истеъмол мешаванд. Дар ин қатор ҳарорат мақоми хоса дорад. Ҳарорат дараҷаи гармии ҷисмро ифода мекунад.

Муфассал

Даррафти моддаҳо ба ҳамдигар

Даррафт (диффуз)-и моддаҳо ба ҳамдигар падидаи худбахуд ба якдигар даррафтан (яъне ба ҳамдигар фурӯ рафтан)-и ду модда аст. Ин падида ба сабаби ҳаракати ҳароратӣ кардани зарраҳои модда рӯй медиҳад ва мисолҳои бисёр дорад. Яке аз онҳо паҳн гардидани молекулаҳои атр аст дар фазои хона, ки баъди кушодани даҳони шишаи атрдор, дере, нагузашта ба димоғи нишастагони ҳама кунҷҳои хона мерасад. Аз ин ҷо хулоса бармеояд, ки молекулаҳои атр бо молекулаҳои ҳавои хона бархӯрда-бархӯрда, ба ҳама ҷойи он хона мерасанд.

Муфассал

Шарҳи падидаҳои физикӣ дар заминаи сохти молекулии моддаҳо

Аввал натиҷаи чанд падидаи маъмулиро бинем. Падидаи 1. Як пора яхро дар зарфи сарпӯшида ҷой дода, зарфро оҳиста-оҳиста гарм мекунем. Мебинем, ки ях аввал об мешаваду баъд — бухор. Сабаби ин дар чист? П2. Сақои пӯлодин аз ҳалқае, ки қутр (диаметр)-и даруниаш ҳамчени қутри сақост, озодона мегузарад (рас. 2.3, а). Вале ҳамон сақо агар гарм карда шавад, дар ҳамон ҳалқа дармемонад (рас. 2.3, б). Ин чӣ сабаб дорад? П3. Сими оҳанинро хам кардан душвор аст. Аммо агар онро гарм кунем, ин кор осон мешавад. Сабаб чист?

Муфассал

Молекулаҳо

Гуфти нахустин д.б. он ки моддаҳо аз атомҳо таркиб ёфтаанд (боби 1), ба хирадманди Юнони қадим Демокрит мансуб аст. Ба гуфти ӯ ҳама чизҳои олам ва, аз думла, чаҳор унсур — хок, об, ҳаво, оташ аз атомҳо таркиб ёфтаанд. Агар пораи бӯр, санг ё ягон чизи дигарро рӯйи сандон гузошта, бо зарби путк бишканем ва резаҳои онро шикастан гирем, дар охир зарраҳое ҳосил мекунем, ки онҳоро дигар бо ин тарз шикастан намешавад, яъне ин гуна зарраҳо тақсимнопазир хоҳанд буд. Демокрит маҳз ҳамин зарраҳои “дигар тақсимношуданӣ”-ро атом ном додааст. Вожаи юнонии…

Муфассал